اولین دوره ی آموزش مجازی شرف النور (کلیک کنید)

وفای به عهد (جلسه پنجم درس اخلاق)

جلسه پنجم درس اخلاق: وفای به عهد

جلسه ی پنجم استاد سید جواد بهشتی
موضوع: وفای به عهد
*** ویرایش شده توسط واحد پژوهش مؤسسه شرف النور ***

 

بسم الله الرحمن الرحیم


تشخیص بهترین


سلام و درود خدا بر شما که کمک می کنید آیات خدا پیاده شود.
در بین صفات اخلاقی خوب یعنی -اگر صد تا چیز باشد- دو سه تا از آن ها ریشه و اساس بقیه است. یکی از آن ها صداقت است که در یک برنامه درباره ی آن صحبت کردیم؛
سخنی فوق العاده زیبا از امام پنجم علیه السلام است که فرمود: “عاقل کسی است که خوب را از خوب تر و بد را از بدتر تشخیص دهد”؛ تشخیص خوب از بد را، همه بلدند! نشانه ی عقل ما، آنجاهایی است که به طور مثال بین پنج چیزِ خوب، بگوییم که این بهتر است.
اخلاق های خوب، ریشه دارند. دو سه چیز است که ریشه همه ی اخلاق های خوب اند: یکی از آن ها وفای به عهد است. خداوند ما انسان‌ها را طوری آفریده است که متعهد و مسئول هستیم. اسلام از ما می خواهد که در مناسباتی که با دیگران داریم، یا تعهد ندهیم و یا اگر عهد بستیم، قول دادیم، بیعت کردیم، و امضا کردیم پای عهدمان بایستیم!


وفای به تمام تعهدات


سوره مائده را خیلی از بزرگان فرموده اند آخرین سوره ایست که بر پبغمبر نازل شده است، – یعنی ۲۳ سال اسلام اجرا شده و دیگر در ماه های آخر عمر ایشان است – با این آیه شروع می شود که بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ، ای مردان و زنانِ با ایمان وفا کنید به قرارداد ها…؛
خواهش می‌کنم به این مثال توجه کنید: ما گاهی می گوییم “مسجد” یعنی یک مسجد؛ گاهی می گوییم “مساجد” یعنی چند تا مسجد؛ گاهی می گوییم “المساجد” یعنی “همه مسجد ها”. مسجد یعنی یکی؛ مساجد یعنی چند تا؛ و المساجد یعنی همه؛ “عقد” یعنی یک قرارداد؛ “عقود” یعنی چند قرارداد؛ ولی “العقود” یعنی تمام قرارداد ها؛ ای مردان و زنانِ با ایمان! به تمام قرارداد های خود وفا کنید! با همسر، با فرزند، با والدین، با معلم، با دولت، با شهدا، با خدا، با امام زمان، و با هرکسی که قرار می گذارید، وفا کنید…!


وفاداران


سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام، شب عاشورا یارانش را ستایش کرده است…، فکر می کنید با چه کلمه‌ای می‌ شد که بفرماید؟ شما شجاعترین هستید، زیرک ترین هستید، عالم ترین هستید، عابدترین….، خیر! این ها را نفرموده است ، بلکه فرمود: “یارانی با وفا تر از شما سراغ ندارم”. قرآن کریم حضرت ابراهیم را با وفا توصیف می کند!. عروس و داماد ها وقتی که عقدشان بسته می شود، در محضر ها یک دفتر بزرگی وجود دارد؛ نسخه ی کوچکتر آن را هم به خود عروس و داماد می‌دهند که امضا می‌کنند؛ نمی دانم آیا شما این صحنه را دیده اید یا نه…، من خیلی وقت ها دیده ام و از آقا داماد می پرسم:” آقا داماد آیا خواندی و امضا کردی؟! می بینم که لبخند می زند، یعنی نخوانده است؛ چرا نخوانده تعهدی را امضا می کنی؟! عروس و دامادها چند جلسه می نشینند و با هم گفت‌ و گو می‌کنند…، آن گفت‌ و گو ها شامل چه چی هایی است؟ یکی از خلقیات خودشان است که با هم می گویند…، یکی دیگر ، انتظاراتشان را با هم می گویند، یکی هم از تعهدات می گویند که اگر این ازدواج شکل بگیرد، من شما را خوشبخت می کنم!، چه چیز هایی برایت می خرم!، به کجا ها می برم!، و چه کار هایی می کنم!
الان ۲ سال گذشته…، مجید آقا! قرار ها چه شد؟! در خانه، در پارک، و جای های دیگر نشسته بودی و این حرف ها را می زدی، قول دادی که من حتی اگر لازم شود، سه شغل،و دو شغل انجام می‌دهم و چه کارهایی می کنم تا تعهداتم را انجام دهم، چه شد؟!


الْمُؤْمِنُونَ‌ عِنْدَ شُرُوطِهِم


یک قاعده ی مهم فقهی وجود دارد که طلبه ها از همان سال های سوم و چهارم، تا آخر عمرشان می خوانند، این قاعده این است “المومنون عند شروطهم”، مومنان در گرو تعهداتی که داده اند هستند. خب! شما شرط کرده ای که من این قرض را یک ماهه از شما می گیرم، ام الان۶ ماه است که از موعد آن گذشته است!؛ تعد داده ای که من در این خانه یک سال می نشینم، اما الان سه سال است که گذشته؛ من در این مدرسه این اندازه خدمت می کنم؛ در این اداره این کارِ کیفی را ارائه می کنم؛ این تعهدات را وقت استخدام امضاکرده ای! چک دادی! سفته دادی!
مثلا قرار گذاشته ایم ساعت ۹ صبح میدان امام حسین باشیم اما الان ۹ و نیم است! عماریاسرمی گوید در جوانیِ پیغمبر، ما هر دو چوپانی می کردیم…، یک مرتعی را باهم تفاهم کردیم که گوسفندان خود مثلا ساعت ۸ صبح فردا با هم ببریم، من چند ساعتی با تاخیر رفتم، وقتی آنجا رسیدم، دیدم این آقای نازنین، مواظب است که گوسفندان او علف نخورند! پرسیدم چه کار می کنید؟ فرمود: قرار ما این بود که با هم گوسفندان مان را به چرا ببریم. یعنی – این خلقِ وفای به عهد – قرارهایی که گذاشتیم و تعهداتی را که داده ایم وفا کنیم.
مثلا ما که یک جمعی هستیم، در یک مسجدی می خواهیم کار جهادی بکنیم و هر کسی اگر یک سهمی را پذیرفت، سهم خود را انجام بدهیم. انقلاب اسلامی ایران شکل گرفته است، شهیدان سهم خود را انجام داده اند، ما چه طور؟ آیا پیام شهیدان را رسانده ایم؟


شرط رستگاری


ما در قرآن کریم کلمه ای داریم که کلمه ای کلیدی است، به نام “رستگاری”؛ قرآن بار ها و بار ها می فرماید این کار را بکنید لَعَلَّکُم تُفلِحون، شاید رستگار شوید!- که معلوم می شود کارهای دیگری هم لازم است-، اما چند جا فرموده است که قَد اَفلَحَ، یعنی صد در صد رستگاری وجود دارد، موفقیت وجود دارد…؛ این موارد کجاست؟ قَد اَفلَحَ المُؤمِنونَ الَّذینَ هُم فِی صَلاتِهم خَاشِعون، آنان که در نماز های خود فروتنی دارند و الَّذین هُم عن اللَّغوِ مُعرِضُون ، در سخنانشان دقت می کنند، حرف بیهوده، و کار بیهوده نباشد، زکات می پردازند، دامنشان پاک است،….، تا می رسیم به این آیه، و الَّذینَ هُم لِأَماناتِهِم و عَهدِهِم رَاعُون، آنان رستگارانند که درعهد هایشان، و در امانت هایشان رعایت می کنند؛ در اقتصاد که کار می کند، در صادرات و وارداتِ یک قطعه، اگر گفته که من این قطعه را با این آلیاژ می سازم، ولی می رود آلیاژ را با چیز دیگری مخلوط می کند!؛ چه میزان در کارخانه های ما، و در کارگاه ها کالاهایی را تعهد داده اند که با فلان کیفیت ارائه می دهم ام به تعهد خود عمل نمی کند!؛ ماشینی را فروخته است و اسفند ماه، باید تحویل بدهد، اما ۸ ماه گذشته و هنوز تحویل نداده است.
این جامعه فاصله دارد با جامعه ی اسلامی، با جامعه ی قرآنی، با جامعه علوی، و با جامعه محمدی صلی الله علیه واله وسلم.


وفاداری نسبت به همه


فکر می کنم این صحنه را شما دیده باشید که گاهی اوقات یک چیزی دست ما هست و در این حال یک پسر بچه، یا دختر بچه، در خانه به سمت ما می آیند، ما می‌خواهیم بغلش کنیم آنگاه من مثلا این انگشتر را می‌گیرم سمت او تا او بی آید به سمت من و این را بگیرد، این طوری که می کنم درباره اش حدیث داریم، که این یک دروغ است.
رفتار های ما تحت نظراست! تعهدات ما حتی اگر نوشته نشده باشد، در یک جایی که من این قول را داده ام آسمانی ها آن را نوشته اند؛ فرشته ها، قول‌هایی که می دهیم، عهد هایی که می بندیم، امضا هایی که می کنیم، همه را نوشته اند.
ما یک سوره در قرآن داریم که بسم الله ندارد، سوره “برائت”،- ۱۱۳ سوره با “بسم الله” شروع می شود – آیات اول این سوره این را به ما می گوید: “حتی با مشرک و با بت پرست اگر قرار گذاشتی، به عهدت وفا کن!
کج فکر ها حضرت علی علیه السلام را مجبور کردند که با معاویه تفاهم ‌نامه‌ ای را امضا کند؛ امیرالمؤمنین نمی‌خواست، قبول نداشت، اما گفتند اگر این کار را نکنی تو را می کشیم و حکمیت را قبول کن! تازه حکمیت را قبول کرد و فرمود خب! حال که حکمیت را قبول کردم، مالک اشتر نماینده ی من باشد…، گفتند که نه! کس دیگری را گفتند…، بعداً فهمیدند که اشتباه کردند! حال آمدند پیش امیرالمؤمنین که ما اشتباه کردیم! خب…، انسان اشتباه می کند حال شما این تعهد نامه را، این عهد را ،این تفاهم نامه را، پاره کن! فرمود: “علی وقتی جایی را امضا می کند، به هم نمی زند – این رهبر ماست، این امیرالمومنین که شب شهادتش چقدر به سر و سینه زده ایم و اسمش که می آید چقدر کیف می کنیم – علی علیه السلام حتی اگر با معاویه تفاهم نامه ‌ای را امضا کند، به هم نمی زند.
به عنوان مثال یک خانه ای را ما فروخته ایم، بعد از آن قیمت ها ناگهان گران شده است، آنگاه ما با هزار ترفند می خواهیم که معامله را به هم بزنیم!؛ حال یا خریده ایم یا فروخته ایم، فرق نمی کند.


مرور تعهدات


همه ی ما باید تعهداتی که داده ایم را مرور کنیم؛ تا کنون من چقدر عهد بسته ام؟ جاهایی هست که قرآن می فرماید، این افرادند که راست می گویند، یکی از آن ها این است: و المُوفُونَ بِعَهدِهِم اِذَا عَاهَدُوا، کسانی که وقتی عهد بستند، به عهدشان وفا می کنند. ما در زیارت جامعه یکی از حرف هایی که با ائمه می زنیم این است که یا امیرالمومنین! یا اباعبدالله! ای امام صادق علیه السلام، ای امام زمان عجل الله تعالی فرجه ، “ما با وفا هستیم”. درباره ی امام زمان علیه السلام اصلاً یک دعا داریم به نام “دعای عهد”
این ساعاتی که این برنامه در حال ضبط شدن است، شب رحلت حضرت امام خمینی است که رضوان و رحمت خدا به روح بلند آن مصلح بزرگ، که در پایان قرن بیستم که هم غربی‌ها و هم شرقی‌ها، کمر بسته بودند که شعله ی اسلام را خاموش کنند، او صدای اسلام را به دور دست‌ ها رساند؛ حضرت امام، در همان بیمارستان بقیة الله، روزهای آخر را دیگر روی تخت نماز می خواند، وقتی از دنیا رفت، دیدم که بالای سرش یک مفاتیح است؛ مفاتیح را باز کردم در بین آن یک کاغذ دیدم – دعای عهد مستحب است دعای عهد را ۴۰ روز متوالی بخوانیم- دیدم حضرت امام آنجا نوشته است که تا ۲۷ روز خوانده ام…؛ عهد با امام زمان، حجت خدا، ای ولی عصر، من عهد می بندم، بیعت می بندم، که مطیع شما باشم، مرید شما باشم.
وفای به عهد…، وفای به عقد…، وفای به بیعت…!


عهد ولایت


امیرالمومنین علیه السلام فاطمه ی زهرا سلام الله علیها را بعد از قصه ی رحلت پیغمبر بر شتر سوار می کرد و به در خانه انصار می آمدند، صاحب خانه بیرون می آمد، حضرت می پرسید، این آقا را می شناسی؟ بله، علی بن ابی طالب است! شما در غدیرخم بودید؟ بله؛ خطبه ی پدرم، پیغمبر را شنیدید؟ بله؛ یادتان است که راجع به علی بن ابیطالب چه فرمود؟ بله، فرمود: من کنتُ مَولاه فهذا علیٌّ مولاه اللَّهم والِ من والاه و عادِ من عاداه؛ خوب! حال حاضری علی را نصرت کنی؟ می گفت نه! متاسفانه دیر شده است!
مردم عهدشکنی کردند!
قرآن کریم یک قومی را و یک ملتی را تا عرش بالا برده است! بعد خداوند به خاطر بدعهدیِ آنان، به زمین زده آن ها را…؛ اولش فرموده که: إنِّی، من که خدا هستم، فَضَّلتُکُم علَی العالمین، شما را بردم در اوج قله ی عزت، و بر همه ی جهانیان برتری دادم؛ اما وقتی ینقضون عهدالله، شکستند پیمان خدا را، فَضُرِبَت علیهمُ الذِّلَّة، نوشته شد برای اون ها ذلت.
عهدشکنی باخدا، با پیغمبر، با امام معصوم، و با همسر….!


عهد ازدواج


برای کلمه ی “عهد” چند کلمه در قرآن آمده است. برای این مفهوم عهد، عقد، و یکی دیگر آن میثاق است. قرآن کریم، برای عقد ازدواج و نکاح، اسمش را گذاشته است “میثاق”، یعنی “قرار محکم”؛ پس این میثاق را به هم نزنید ای مردها و ای زن ها….! سه سال قبل ۱۴۰ هزار طلاق در ایران صورت گرفته است! دوسال قبل ۱۶۰ هزار، و یکسال قبل ۱۸۰ هزار. دلایل طلاق در ایران تحقیق شده است،و ۲۰ دلیل برایش پیدا کرده اند، آن سه تایی که از همه بیشتر است، یکی احساس مسئولیت نکردن است؛ تعهد داده است، اما می گوید “برو شکایت کن، من همین هستم که هستم!
خب! آیا این مسلمان است؟! مسلمانِ عهدشکن را امام زمان می خواهد چه کار کند؟! به صورتش می زند! می گوید “برو گم شو!”
۲۰ دلیل برای طلاق در ایران گفته شده! آن سه تایی که از همه بیشتر است، یکی عهد شکنی است؛ تعهد داده است، ولی می گوید، تعهد داده ام که دادم!. “المؤمنون عند شروطهم” مومن در گرو تعهدیست که داده… .
همه ی اخلاق های خوب را در سه اخلاق، خلاصه کنیم: راستگویی، امانت داری، و وفای به عهد. هر کسی که این سه موضوع را در خودش ایجاد کند گویا صد تا خُلق خوب را در خودش ایجاد کرده است.


دو خاطره


حدیث داریم به بچه ها که قول می دهید، وفاکنید!؛ یک وقتی من یادم هست خیلی سال ها قبل، درخدمت حاج آقای قرائتی، ازخانه ی ایشان آمدیم بیرون، صبح بود، دختر بچه ای داشت ۴-۵ ساله، گفت “باباجون، عصر که آمدی، برای من پفک بخر…”، حاج آقا فرمودند: “باشه”؛ عصر با هم برگشتیم منزل؛ این بچه دوید در آغوش پدر، مرتب نگاه می کرد، پفک دستش هست؟ بابا می گفت: “یادم رفته” اما دختر بچه می گفت: “بابا بَد است!، بابا بَد است!”؛ یعنی یک بچه ی ۴-۵ ساله این را می فهمد که عهد شکنی و بد قولی بد است… . چیزهایی که ما می خواهیم بگوییم، فطری است؛ ازبچه ها باید بیاموزیم. بیاییم، تصمیم بگیریم، قاطعانه تصمیم بگیریم تا قول که می دهیم، سر قول خودمان باشیم.
یک خاطره ای پایان بخش این برنامه باشد: جوانی بودم ۱۶-۱۷ ساله، یک مشکل فکری برایم پیش آمد، دنبال مشاور می گشتم، یکی از دوستان به من گفت که یک آقایی هست در تهران به نام دکتر بهشتی، خیلی مشاور خوبی است؛ چند سال قبل از انقلاب، ما از شهرستان زنگ زدیم منزل آقای بهشتی…، “بفرمایید”، “آقای دکتر، من یک جوانی هستم، می خواهم با شما مشورت کنم”، ایشان فرمودند: ” پس اجازه بفرمایید دفترم را نگاه کنم” ، نگاه کردند و گفتند “دو ماه و شش روز دیگر!”؛ ما عصبانی شدیم و گوشی تلفن را گذاشتیم…؛ یک هفته ی بعد این رفیق ما گفت “چه کار کردی؟” گفتم “این چه کسی است؟! من الان مشکل دارم، این می گوید دو ماه و ۶ روز دیگر”؛ او گفت “حیف است! خیلی مشاور عزیزی است، التماسش کن!”؛ ما دوباره زنگ زدیم و گفتیم ” آقای دکتر، ما همان جوانی هستیم که یک هفته ی قبل با شما تماس گرفتیم، یک وقتِ زودتر نداری شما؟” فرمودند: “اجازه بفرمایید دفترم را نگاه کنم…”، نگاه کردند، و این را به من گفت: “چهارشنبه ی هفته ی آینده ۱۰ دقیقه به اذان صبح!” یا امام زمان، این دیگر کیست؟!
ما که فله ای همه وقت هایمان را از دست می دهیم، معلوم است در یک شبانه روز وقت خالی ندارد! باورش آمده است که برای یک هدفی آفریده شده است.
ما از کاشان آمدیم تهران و به خانه ی خواهرم رفتم. نیمه شب، یک ساعت به اذان صبح، یک ماشین پیدا کردم و رفتم به خانه ی ایشان؛ قبل از این که من در بزنم، دیدم که در باز شد، لباس پوشیده…، مو هایش را شانه زده، ادکلن زده است، و با روی گشاده، من را استقبال کرد.
ما به این می گوییم مومن؛ وقتی قرار گذاشت سر قرار می آید.
بیآیید مومن شویم!
خدا نگه دار شما…

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

توسط
تومان