اولین دوره ی آموزش مجازی شرف النور (کلیک کنید)

غیبت (جلسه هفتم درس اخلاق)

جلسه هفتم درس اخلاق: غیبت

جلسه ی هفتم استاد سید جواد بهشتی
موضوع: غیبت
*** ویرایش شده توسط واحد پژوهش مؤسسه شرف النور ***

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

قرآن را به سخن آورید


سخن این برنامه را از امیرالمؤمنین علیه السلام آغاز می کنیم؛ امام به ما فرمودند که این قرآن را باید بنشینید و آن را به حرف در بیاورید! ذلک القرآنُ فَاستَنطِقُوه؛ ولی من برای شما می گویم که در این قرآن چه چیزی هست…؛ همه ی آیه های قرآن درباره چهار موضوع است: الا إنَّ فیه علمُ ما یأتی، علم آینده در قرآن است! آینده ی جهان، آینده ی انسان، آینده ی تاریخ، آینده ی جامعه؛ و الحدیثُ عنِ الماضی، گزارشی درست از گذشته،از امت های قبل، تجربیات، پیروزی ها، و شکست ها؛ و دواءُ دائِکم، داروی دردهای شما، دردهای جسمی ، روحی، فردی ، و اجتماعی در این کتاب است؛ و نَظمِ ما بَینَکم، اینکه شما انسان ها چه طوری با هم زندگی کنید، و مناسبات بین شما چگونه باشد در قرآن هست. یکی از مناسباتی که بین ما انسان ها متاسفانه رایج است و قرآن نمی پسندد و نهی می کند، غیبت است؛ می فرماید: یا أیُّهَا الَّذین ءَامَنُوا، عزیزان من ، بندگان من! لا یَغتَب بَّعضُکم بَعضاً، یک نفر از شما یک نفر دیگر را، یا جمعی از شما یک جمع دیگر را غیبت نکند. غیبت یعنی چه؟ یعنی بدی های دیگران را در جمعی بیان کردن.
خداوند نسبت به ما مهربان است؛ و دوست دارد ما هم نسبت به هم مهربانی کنیم. پس نباید عامل هایی که محبت و رأفت و مهربانی را خدشه دار می کند در مناسبات خود بیاوریم: غیبت، تهمت، تمسخر، و تحقیر، این ها چیزهایی است که ما را نسبت به یکدیگر رنجیده خاطر می کند، دلخور می کند، و دل ها را چرکین می کند. غیبت…!

 

غیبت و پرونده اعمال


در حدیث این را می خوانیم که روز قیامت پرونده ها را که تقسیم می کنند، کسانی می گویند که “اشتباه شده است و این پرونده برای من نیست! کارهای خوب من در آن نیست! کارهای بدی هم که من انجام نداده ام در آن وجود دارد”، در این هنگام فرشته ای می آید و جواب می دهد که تو غیبت شخصی را کرده ای، در نتیجه خوبی های تو رفته در پرونده ی او، و بدی های او آمده در پرونده ی تو!؛ این اتفاق چقدر غصه دارد….؟!
در حدیث دیگری می خوانیم که روز قیامت وقتی پرونده ها را تقسیم می کنند، کسانی می گویند که کارهای خوبی در اینجا نوشته شده است که ما انجام نداده ایم و گناهانی را که ما انجام داده ایم در پرونده ی ما نیست! آنگاه برای او توضیح می دهند که کسی غیبت شما را کرد، پس گناهان شما به پرونده ی او منتقل شده، و خدمات او ، عبادات او به پرونده ی شما …؛ همین یک فرمول را اگر ما یک مقداری روی آن فکر کنیم خیلی خوب است!
گاهی وقت ها برای کارت های بانکی یک پیامک می آید که یک مبلغی پرید! نگاه می کنید می بینید چیزی که نخریده ام و کارت به کارت هم نکرده ام، پس چه کسی این پول را برداشته است؟! شکایت می کنم،و به این طرف و آن طرف می زنم که حل شود؛ حتی اگر مبلغ آن کم باشد باز هم غصه می خورم که چرا این مبلغ از دارایی من کم شد؟! حال در قیامت که جای جبران نیست چه کار خواهیم کرد؟!

 

چرا غیبت می کنیم؟


غیبت یعنی بدی دیگران را برای یک جمعی تعریف کنیم؛ قرآن می فرماید این کار را نکن! خدایی می فرماید که ما را آفریده است، و خوشبختی ما را می خواهد. البته غیبت خوشمزه است. اما ما چرا غیبت می کنیم؟ یا می خواهیم انتقام بگیریم، یا می خواهیم تسویه حساب کنیم، یا می خواهیم مجلس را گرم کنیم، یا می خواهیم شوخی کنیم، و چنین دلایلی…؛ ولی خدا این ها را نمی پسندد.

 

روایات اهل بیت علیهم السلام درباره غیبت


ببینیم امامان ما درباره با غیبت چه فرموده اند؟…؛ گاهی پیامبر عزیز ما یا امام معصوم از جایی رد می شدند و با کسی برخورد می کردند، و دهان خود را می گرفتند و می فرمودند بوی بد از دهان تو می آید، گوشت خوردی ؟ خب او تعجب می کرد و می گفت،نه من گوشت نخوردم! پس معلوم می شد که غیبت کرده است چون قرآن می فرماید غیبت کردن مثل این است که گوشت مرده ی برادر خود را بخوری؛ کسی که چشم باطن بین دارد، یک چنین چیزی را می فهمد.
امیرالمومنین، آقای ما ، مولای ما، و عزیز ما فرمود : اَبغَضُ الخَلائِقِ اِلَی اللّه، بدترین خلق ها نزد خدا، المغتاب، غیبت کننده است. یعنی در بین بدی ها خیلی زشت است. امام صادق علیه السلام فرمود غیبت نکن، چون غیبت می شوی. چه؟ غیبت نکن غیبت می شوی! یعنی اگر چشم چرانی رایج شد و من به خودم اجازه دادم که به ناموس کسی نگاه کنم، در آن جامعه هم کسی پیدا می شود که به ناموس من، به همسر من، به مادر من، و به دختر من نگاه کند…؛خود من مراقب چشم خود باشم، و خودم مراقب زبانم باشم. غیبت نکن، چون غیبت می شوی…؛ اگر این باب را باز کنیم و قبح آن بریزد کسانی هم پیدا می شوند که بدی های ما را بیان می کنند، و آبروی ما را می ریزند.
پیغمبر فرمود هرکس غیبت مرد مسلمان یا زن مسلمانی را کند، نمازش قبول نمی شود. عزیزان من! برادران و خواهران! ما که این همه زحمت می کشیم و یک نمازی می خوانیم، یک روزه ای می گیریم، خب آن نماز باید درست باشد! خب درست هم هست…، باید قبول شود!. نماز را قرائت درست، رکوع درست، سجده درست ، و همه را درست انجام دادیم، گام بعدی این است که آن نماز قبول شود. چیزهایی هست که قبولی نماز را به هم می زند، یکی از آن ها غیبت است. پیغمبر فرموده که مَنِ اغتَابَ مُسلِماً اَو مُسلِمَةً لَم یَقبَلُ اللهُ تعالی صلاتَه و لا صیامَه، نه روزه اش را خدا قبول می کند و نه نماز او را.

 

کسانی که غیبت آن ها حرام است


فقهای ما می فرمایند که در غیبت کردن فرق نمی کند بین کوچک و بزرگ…؛ یعنی یک مادر حق ندارد غیبت بچه ۶ ساله ی خود را بکند. نمی تواند بگوید ۶ سالش است بابا! یا بچه ی خودم است! نه…! بچه ی خودم را حق ندارم غیبت کنم. بچه دبیرستان می رود، دانشگاه می رود، ازدواج کرده…، و یا حتی ۵ – ۶ ساله است…، فقهای ما این را می فرمایند که غیبت بین صغیر و کبیر فرق نمی کند و لازم نیست که به تکلیف رسیده باشد تا غیبت او حرام باشد؛ و فرقی نمی کند بین زنده و مرده؛ کسی که از دنیا رفته غیبت حرام است همانطور که اگر در قید حیات است غیبت او حرام است. و فرقی نمی کند بین مرد و زن…، و تمام این موارد حرام است.

 

کار من غیبت نیست!


از نظر روانشناسی گاهی وقت ها شیطان می آید و ما را قلقلک می دهد؛ هم می دانیم که غیبت است و حرام، و هم می خواهیم یک توجیهی کنیم که کار من غیبت نیست! چند تا نمونه می خواهم بگویم که مواظب باشیم شیطان ما را گول بزند که این ها غیبت است، ولی خود ما ممکن است فکر کنیم که غیبت نیست!
مثلا کسی گرفتار است و این می گوید: “الحمدلله، خدا را شکر که ما گرفتار نیستیم”؛ در حقیقت ضعف کسی را نگفتم، ولی آن شنوندگان که در آن جلسه بودند می دانند که این شخص دارد راجع به چه کسی صحبت می کند…؛ مثلا کسی گناهی کرده، مال مردم را خورده است، نمی دانم چه کار کرده….، این می گوید الحمدلله که ما مبتلا نیستیم! اما این غیبت است.
یک نمونه ی دیگر: غیبتی می شنود آنگاه می گوید عجب! “عجب” یعنی بقیه اش را بگو؛ “عجب” یعنی میدان را آماده می کند، و غیبت کننده را به شوق می آورد که ادامه بدهد، این شخص در کار غیبت شریک است. این ها چیزهایی است که شیطان ما را تحریک می کند تا یک غیبتی، و یا یک آبرو ریزی، شکل پیدا کند!
“لا اله الا الله ، عجب!” او ظاهراً ذکر خدا را می گوید اما گناه می کند و میدان باز می کند…؛ یا این جمله را می گوید “از خداوند می خواهیم که ما را حفظ بفرماید” ظاهر آن این است که از خداوند می خواهیم ما را حفظ کند…، اما آن جمعی که آن جا نشسته اند می فهمند که این شخص راجع به چه کسی دارد حرف می زند و چه می خواهد بگوید. حزب اللهی ها به این طور غیبت ها مبتلا هستند!
یا اینکه می گوید من برای فلانی ناراحت هستم که گرفتار است، برای فلانی ناراحت هستم که بچه ی او نماز نمی خواند…، خب! “بچه ی او نماز نمی خواند” غیبت است دیگر. یا بگوید که “خودش نماز نمی خواند و من دارم غصه می خورم برای او!” خب این غیبت است!ظاهر آن ترحم است، اما باطن آن همان غیبت است.
یا این را می گوید “حیف که دین جلوی زبان من را گرفته است” او همه ی حرف ها را می زند! بعد این را می گوید :حیف دین جلوی زبان من را گرفته!”. یا گاهی وقت ها با کمال پررویی می گوید: “خب ما یک چیزی گفتیم شما هم یک چیزی علیه ما بگو…!”. خیلی باید مواظب باشیم در مورد این گناه.

 

کفاره‌ی غیبت


کفاره ی غیبت چیست ؟ عالم بزرگ شیعه شیخ طوسی می گوید، اگر طرف غیبت را شنیده است باید عذر خواهی کرد و حلالیت طلبید. اما اگر غیبتی که من برای او کرده ام نشنیده است، باید استغفار کرد. این کفاره ی آن است، چون اگر نشنیده باشد و تازه خود من برای او بگویم که من غیبت تو را کرده ام، دوباره یک پرونده ی جدیدی باز می شود و دل چرکینی پیش می آورد، و اگر شنیده باشد باید عذرخواهی کرد، و حلالیت طلبید. اگر نشنیده است استغفار باید برای او و برای خود باشد.

 

عاقبت غیبت کننده


پیغمبر فرمود: “شب معراج گروهی را دیدم که با ناخن های خود صورت ها را می خراشیدند، از جبرئیل پرسیدم اینان کیانند؟ گفت این ها از امت تو، کسانی هستند که غیب می کنند”؛ این حدیث خیلی تکان دهنده است…! برادران و خواهران به خودم و به شما می گویم….!. امام صادق علیه السلام فرمود: “غیبت کننده اگر توبه کند، و اگر توبه ی او قبول شود باز هم آخرین نفری است که به بهشت می رود”، یک بار دیگر بگویم: “غیبت کننده اگر توبه کند و توبه اش قبول شود، آخرین نفری است که بهشت می رود!”؛ یعنی چند صد هزار سال باید در قیامت معطل شود…، چرا و برای چه ما این قدر برای خود، سرنوشت بدی را رقم بزنیم؟! بیاییم خوبی های دیگران را بگوییم، و نقاط قوت دیگران را بگوییم…
امام صادق علیه السلام فرمود: “هرکسی روایتی، و گزارشی را از مومنی برای این که او را خراب کند، نقل کند، مروت او نابود می شود! و از چشم مردم می افتد! و خدا او را از ولایت خود بیرون می کند، و می فرستد تحت ولایت شیطان!”

 

آبروی مؤمن؛ شانه و آیینه


ما همه شنیده ایم که کسی به امام صادق علیه السلام عرض کرد: سال ها است که شما درباره عظمت و اهمیت کعبه برای ما توضیح می دهید”، امام صادق فرمود: “این کعبه ای که سال ها است من درباره ی آن می گویم، بدانید که آبروی مؤمن از کعبه مهم تر است!”؛ یعنی ما به راحتی آبروی یک مومن ۵۰ ساله ۶۰ ساله را با یک شایعه و یا با یک حرف درست و یک عیبی که واقعا در او هست – ولی ما اجازه نداریم که آن عیب را علنی کنیم — آبروی او را می بریم. مگر ما نمی خواهیم که او خوب شود، پس باید به طور خصوصی برای او بگوبیم، کتبی بگوییم، تلفنی بگیم و به خود او بگوییم.
مگر امیرالمؤمنین نفرموده است که “مثل آینه باشید”:
دوست دارم که دوست، عیب مرا همچو آینه رو به رو گوید نه چونان شانه با هزار زبان پشت سر رفته مو به مو گوید
مثل شانه نباشید! بلکه مثل آینه باشید، اگر می خواهید انتقاد کنید، رو در رو این کار را بکنید. اگر رویتان نمی شود تلفنی، یا کتبی؛ ولی برای دیگران نه!

 

شنونده غیبت و ردّ آن


از وظایفی که پیغمبر برای ما مشخص کرده، این است که اگر شنونده ی غیبت هستیم، باید غیبت را رد کنیم. مثلا بگوییم: “نه! من قبول نمی کنم آقا! اصلاً برو یک جای دیگر این ها را تعریف کن! من شنونده ی شما نیستم!”
مَن رَدَّ عن اَخیهِ غِیبةً سَمِعَها فِی مَجلس، هر کس غیبتی را رد کند، یعنی بگوید: “درست نیست”، رَدَّ اللهُ عنهُ اَلفَ بابِ مِنَ الشَّرِّ فِی الدُّنیا و الاخِرة، خداوند هزار خطر دنیایی و آخرتی را از او دور می کند. از هم دیگر دفاع کنیم، شِکوَت نکنیم، و میدان را برای آبروریزی دیگران باز نکنیم!. این سبک زندگی مسلمانی است.
استاد عزیزم حاج آقای قرائتی می فرمود یک نویسنده ی مصری کتابی نوشته است و اسم کتاب او خیلی الهام بخش است! اسم کتاب این است: “الاسلام شیءٌ و مسلمون شیءٌ ءَاخَر”، معنای آن این است که “اسلام چیزی است و مسلمانان چیز دیگر!” خب نباید این طور باشد! ما باید با اسلام منطبق باشیم…، و اسلام و مسلمانی باید یک چیز باشد! و نباید این آقا به خود اجازه بدهد و بگوید اسلام چیزی است و مسلمان ها چیز دیگر؛ اگر اسلام را می خواهی برو در قرآن و حدیث، چون در جامعه پیدا نمی کنی! خب این بد است.
امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: “شنونده ی غیبت هم یکی از غیبت کننده ها است” او چیزی نگفته است و فقط سکوت کرده، اما او هم کیفر غیبت کردن را دارد! “السَّامِعُ لِلغِیبَةِ اَحَدُ المُغتَابِین” . پیغمبر فرمود: “هرکس در جلسه ای بود و غیبت مسلمانی شد، و توانایی دفاع از او را داشت ولی دفاع نکرد، خدا او را در دنیا در آخرت خوار و ذلیل خواهد کرد”. پیغمبر فرمود مخصوصاً در مورد مرده ها اجازه ندهید که غیبت آن ها بشود، چون نیستند تا از خودشان دفاع کنند…، شاید اگر بودند و دفاع می کردند ما توجیه می شدیم.

 

آثار غیبت


در پایان این برنامه می خواهیم بگوییم آثار غیبت چیست؟ این چیزی که خدا حرام کرده است چه آثاری دارد؟ و چرا؟ چون غیبت بین ما کینه ایجاد می کند؛ غیبت اختلاف و جدایی ایجاد می کند؛ بی اعتمادی و سوءظن ایجاد می کند، روابط ما را آلوده می کند؛ و حس انتقام جویی را تحریک می کند.
امام رضا علیه السلام فرمود هر چه را که خدا حرام کرده است یک مفسده ای در آن بوده است، و هر چه را خدا واجب کرده یک صلاحی در آن بوده. بیاییم در چهار چوب فرامین الهی قدم برداریم…
خدانگهدار شما…

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

توسط
تومان