اولین دوره ی آموزش مجازی شرف النور (کلیک کنید)

اخلاق با همسایه (جلسه نهم درس اخلاق)

جلسه نهم درس اخلاق: اخلاق با همسایه

جلسه ی نهم استاد سید جواد بهشتی
موضوع: اخلاق با همسایه
*** ویرایش شده توسط واحد پژوهش مؤسسه شرف النور ***

 

بسم الله الرحمن الرحیم


افتخار ما مسلمان ها این است که دینی جامع در تمام ابعاد فردی، اجتماعی، مادی، معنوی، دنیایی، و آخرتی داریم که در آن به همه ی ابعاد و زوایای وجود ما توجه شده است.

 

همسایه


“اخلاق با همسایه” موضوع این برنامه است. از پیامبر عزیز اسلام نقل شده است که احترام همسایه مثل احترام مادر است. امیرالمؤمنین علیه السلام در لحظات جان دادن، فرمود: “اللّه اللّه فی جِیرانِکم”، شما را به خدا! شما را به خدا! در مورد همسایگانتان. که پیغمبر آن قدر در مورد همسایه سفارش کرد که ما احساس کردیم همسایه از همسایه ارث می برد.
خداوند مهربان دوست دارد بندگان او با یک دیگر صمیمی باشند، ارتباط داشته باشند، به فکر هم دیگر باشند، برای هم بسوزند، و با هم بسازند. در روایت داریم که تا چهل خانه از هر طرف، همسایه حساب می شود؛ پس یک شبکه ای در هر محلّه ای باید تشکیل شود. امام صادق علیه السلام فرمود: خوب همسایه داری کردن، شهر ها را آباد می کند و عمر ها را زیاد می کند. قرآن کریم سفارش می کند به همه ی همسایه ها؛ مخصوصاً همسایه های دور!، وَ الجارِ ذِی القُربَی، همسایه ی فامیل، وَ الجَارِ الجُنُبِ، “همسایه دور” که ما نسبت به آن بی توجه هستیم.

 

ارزش همسایه داری


امام صادق علیه السلام فرمود خوب همسایه داری کردن، رزق را زیاد می کند. امیر المومنان علیه السلام فرمود: خوب همسایه داری کردن، همسایه های ما را پر تعداد و فراوان می کند. امیر المؤمنین علیه السلام فرمود: مردی آمد نزد رسول خدا، و گفت یا رسول اللّه، من می خواهم خانه بخرم، چه کار کنم؟ پیغمبر فرمود “اول برو سراغ همسایه ها، بعد از آن خانه را بخر، الجَار ثُمَّ الدَّار، اول بررسی کن که همسایه های مثلا این مجتمع و این محل، چه کسانی هستند بعد اقدام کن؛ چون دینِ آن ها، اخلاق آن ها و افکار آن ها، در دین شما و خانواده ی شما تاثیر می گذارد. ما الان وقتی می خواهیم خانه بخریم بیشتر به قیمت و به نما و به نقشه توجه می کنیم؛ اما پیغمبر می فرماید اول برو سراغ همسایه ها و بررسی و تحقیق کن که این مجتمع چه همسایه هایی دارد، الجار ثم الدّار؛ همچنان که الرَّفِیق ثُمَّ الطَّریق، اگر می خواهی مسافرت کنی، اول سراغ همسفر برو ، بعد سراغ راننده و ماشین و هزینه ها؛ الرَّفِیق ثُمَّ الطَّریق، اول همسفر بعد مقصد.

 

حقوق همسایه


امام سجاد علیه السلام کتابی برای ما به یادگار گذاشته است؛ چه قدر خوب است که این کتاب در خانه ی همه ی ما باشد… ؛ به نام “رساله ی حقوق”؛ پنجاه کَس در این دنیا به ما حق دارند که یکی از آن ها همسایه ها هستند. در این دقایق کوتاه می خواهم از این کتاب بیان کنیم که همسایه، چه حق هایی بر همسایه دارد؟ آیا ما حق همسایگی را ادا می کنیم؟!
فرمودند حق همسایه این است که اگر حاضر بود، او را احترام کنید؛ اگر غائب بود، برای او آبرو داری کنید؛ اگر نعمتی به همسایه ی تو رسید، به او حسادت نورزید؛ اگر کمک خواست، به کمک او بشتابید؛ اگر عیبی داشت، عیب او را بپوشانید؛ اگر به طور ناگاه عیب او را فهمیدید، پرده بیندازید، اگر دیگران خواستند عیب همسایه را افشا کنند، جلو گیری کنید؛ اگر لغزشی داشت، لغزش او را بپوشانید؛ و اگر به او ناسزا گفتند، از او دفاع کنید؛ این ها “حق های همسایه”، گردن ما است.
باید سرمان را بیندازیم پایین…!
الان در تهران، از افراد می پرسی که این همسایه ی سمت راستی چه کاره است؟ می گوید “ما دوازده سال در این محل هستیم اما نمی دانم که چند تا بچه دارد! نمی دانم که چند تا دختر و چند تا پسر دارد…،و یا شغل او چیست… .
تازه شهرستانی های بیچاره، به حال تهرانی ها غبطه می خورند و می گویند “در تهران یک داداش دارم، که یکی از همسایه های خود را هم نمی شناسد! چه قدر تهران خوب است!
پیغمبر ما فرمود “جبرئیل این قدر از آسمان درباره ی همسایه سفارش آورد که ما احساس کردیم همسایه ارث می برد”؛ آن وقت ما کیف می کنیم که از همسایه خبر نداریم…!
حق های همسایه: اگر خواستند سر او کلاه بگذارند، جلوی آن را را بگیری!؛ اگر نادانی کرد، صبوری به خرج دهی؛ این حق همسایه است. پیغمبر فرمود: مَن خَانَ جَارَهُ شِبراً مِنَ الاَرضِ جَعَلَهُ اللّهُ طَوقاَ فِی عُنُقِه؛ یکی از اختلافاتی که بین همسایه ها پیش می آید، در ساخت و ساز است؛ می خواهد که خانه را بسازد، یا خراب کند و بسازد، آنگاه یک وجب از همسایه سمت راستی، و یک وجب از همسایه سمت چپی – در شب و نیمه شب، پیدا و پنهان – غصب و تصرف می کند! همان یک وجب خاک، روز قیامت آتشی خواهد شد، و طبق این حدیث، بر گردن او خواهد بود.
پیغمبر فرمود: مَن ضَیَّعَ حَقَّ جَارِهِ فَلَیسَ مِنَّا، هر کس ضایع کند حق همسایه را، از ما نیست، محمدی نیست!
امام صادق علیه السلام فرمود “هر کسی جلوی اذیت همسایه را بگیرد، و مانع شود، خداوند روز قیامت تقصیرات او را صرف نظر خواهد کرد.

 

همسایه داری، شرط ایمان!


پیغمبر فرمود: اَحسِن مُجَاوَرَةَ مَن جَاوَرَکَ تَکُن مُؤمِناً، اگر می خواهی مومن باشی، خوب همسایه داری کن!
اخلاق های اجتماعیِ ما، در ایمان های ما تاثیر دارد؛ همان گونه که ایمان های ما در رفتار ما تاثیر دارد. امیر المومنین علیه السلام فرمود: مِن حُسنِ الجَار، یکی از نشانه های خوب همسایه داری کردن، تَفَقُّدُ الجَار، احوال پرسی از همسایه ها است؛ خوب! یک دری بزنیم، ببینیم آیا همسایه ی سمت راستی ما سالم است؟ مریض است؟ گرفتار است؟ بدهکار است؟ یا از ما کمکی ساخته است؟
ما انسان هستیم؛ انسان از “اُنس” گرفته شده است. نیاز داریم به ارتباط با هم دیگر؛ پیغمبر فرمود “هر کس همسایه ی خود را اذیت کند، از بوی خوش بهشت، به مشام او نخواهد رسید”. یکی از روز ها پیامبر عزیز اسلام سه مرتبه فرمود: و اللّه لا یُؤمِنُ، به خدا ایمان ندارد، و اللّه لا یُؤمِنُ ، و اللّه لا یُؤمِنُ ….، پرسیدند چه کسی ایمان ندارد؟! الَّذِی لَا یَأمَنُ جَارَهُ بَوائِقَه، همسایه ای که از مزاحمت همسایه ایمن نیست، او ایمان ندارد!
پس همسایه داریِ ما، به مسلمانی ما ارتباط پیدا می کند؛ به ایمان ما ارتباط پیدا می کند؛ سه بار پیغمبر فرمود: “به خدا ایمان ندارد کسی که مزاحم همسایه است”؛ پیغمبر فرمود: “هرکس به خدا و جهان آخرت ایمان دارد، همسایه را اذیت نمی کند”…
یک مردی از انصار خدمت پیغمبر رسید، گفت: إنِّی اشتَرَیتُ داراً مِن بنی فلان، من از فلان محله و فلان قبیله، خانه ای خریده ام، وَ إنَّ أَقرَبَ جیرانی مِنِّی جواراً مَن لَا أَرجُوا خَیرَهُ و لا آمنُ شَرَّهُ، نزدیکترین همسایه ی این خانه ای که خریداری کردم، یک کسی است که از شرّش در امان نیستم، و به خیر آن هم امید ندارم…؛ پیغمبر چه واکنشی نشان داد؟ پیغمبر فرمان داد به علی ابن ابی طالب و سلمان فارسی، و به ابوذر غفاری، و شاید به مقداد، که “أن یُنادُو فی المَسجِدَ بِأعلی أصواتهم، چهار نفر بروند در مسجد با بلند ترین صدا فریاد بزنند، چه بگویند؟ بِأنَّه لا ایمان لِمَن لَم یَأمَنُ جَارَهُ بوائِقَه، ایمان ندارد کسی که همسایگانش از اذیت های او و از مزاحمت های او در امان نیستند. موضوع همسایه داری در سیره ی پیامبر و فرمایشات معصومین موج می زند….

 

همسایه آزاری


مزاحمت هم چند شکل دارد…
یکی مزاحمت دائمی است: بنا را می سازد و در نتیجه نور را می گیرد؛ در ساختمان خانه یک وسیله ای را ایجاد می کند که از وزش باد جلو گیری می کند، و یا از هوا جلوگیری می کند. بعضی از مزاحمت های همسایه ها موسمی است: مثلاً برف را می اندازد در حیاط همسایه، یا مثلاً چیزی را می اندازد و ناودان می گیرد؛ یا کاری می کند که سقف فرو می ریزد؛ این ها، موسمی است. بعضی از مزاحمت های همسایه ها لحظه ای است: یک دفعه داد می زند یا صدای رادیو، تلوزیون را بلند می کند، آنگاه خاموش می کند و مثلاً با تردمیل می دود! و چند طبقه را می لرزاند…!. بعضی از مزاحمت ها ماشینی است: مثل پارک ماشین، یا اینکه زیر ماشین روغن می ریزد و پارکینگ آن حیاطی که مشترک است کثیف می شود؛ یا بوق نا به جا می زند؛ با سرعت وارد می شود؛ اگزوز موتور را باز می کند، یک گاز می دهد به موتور که آن را خاموش کند، چهار پنج طبقه را بیدار می کند؛ در حالی که مریض در این ساختمان ها است.
این ها چیزهایی است که پیغمبر نمی پسندد…
گاهی هم مزاحمت بوسیله ی فرزندان است؛ بچه های ما همسایه های ما را اذیت می کنند، فوتبال بازی می کنند، شوت می کند، شیشه ها را می شکنند، سر و صدا می کنند، امنیت را از بین می برند. گاهی بوسیله ی حیوان است، در بعضی از خانه ها سگ نگهداری می کنند یا گوسفند نگه داری می کنند، مرغ و خروس نگه داری می کنند، درحالی که همسایه ها آزار می بینند؛ پیغمبر فرمود: یَا علی أَربَعَةٌ مِن قَواصِمِ الظَّهر، چهار کس هستند که پشت انسان را می شکنند، یکی از آن ها جَارِ سَوءٍ فِی الدَّارِ المَقَام، اینکه در شهری که وطن ما است، همسایه بدی داشته باشی، این کمر شکن است؛ پیغمبر، کمر شکن را درباره ی منافق به کار برده است…
همسایه آزاری گناه بزگی است که خیلی از ما نسبت به آن بی خیال هستیم، بیائیم اخلاق همسایه داری را رعایت کنیم…؛ حدیث این را به ما می فرماید که “خوب همسایه داری کردن به آزار نرساندن نیست، بلکه به تحمل آزار همسایه هم هست” پس مدارا کنیم، صبوری کنیم…؛ هم اذیت نکنیم، و هم مدارا کنیم؛ نرمی به خرج دهیم؛ همسایه های مسجد هم، مسجد به گردن آن ها حق دارند، و آن ها باید بیش از دیگران به مسجد بیایند، و باید زود تر از دیگران مسجد بیایند…
بیائید تجدید نظر کنیم در مسلمانی خود! بیائید شیرینی اسلام را در رفتار خود نشان دهیم… . مورخان گفته اند که جمعیت کسانی که به خاطر اخلاق و رفتار پیغمبر مسلمان شده اند، از جمعیت کسانی که با آیات قرآن مسلمان شده اند بیشترند.
بیائید با رفتار خود جاذبه ایجاد کنیم؛ با منش خود، با خلق و خوی خود، با همسایه داری خود، با خرید و فروش کردن خود، و در کل با رفتار ما…، تا در نتیجه شخصی پیدا شود و بگوید فلانی، او باعث شد که من به شیعه، به اسلام، به مسجد، و به نماز تعلق خاطر پیدات کنم…
خدا نگه دار…

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

توسط
تومان